Categorie: Columns

Onbehagen. Schrijf het woord op, zet er een kringetje omheen en associeer er op los. Ik onderdruk die aandrang en besluit die mindmap in mijn hoofd te maken. Het woordje ‘mind’ dus eer aan doen, want daar voltrekt zich toch een belangrijk deel van dat ‘onbehagen’. Woorden die ik er aan zou willen koppelen? ‘Tijd’ bijvoorbeeld. En ‘oorzaak’. Voor de handliggend wordt dan ook ‘gevolg’. Is het toeval dat die woorden in deze volgorde in mijn hoofd verschijnen? Bij ‘tijd’ zou ik verder kunnen onderverdelen in ‘verleden’, ‘nu’ en ‘toekomst’. Ik kan me voorstellen dat het onbehagen van het verleden andere oorzaken en gevolgen had, dan het onbehagen van de toekomst. En wie zegt me dat de gevolgen van het verleden niet doorlopen in de oorzaken van de toekomst? Op papier zou ik dan meteen in de knoop komen met een dergelijke mindmap. Mij bekruipt dan altijd het gevoel dat ik niet de juiste associaties heb opgeschreven. En ook in mijn hoofd geven m’n eerste associaties niet meteen richting. Ik wil het grotere verband tussen dingen zien en ik merk dat verdere detaillering me afleidt. Me een gevoel van onbehagen geeft, constateer ik nu terwijl ik dit opschrijf. Ja, waar blijf je dan… dan is het einde zoek als je weer uitkomt bij het begin.

Onbehagen. Bij mezelf en bij anderen. Zou een andere rubricering kunnen zijn. Bij mezelf zou ik vervolgens wel wat oorzaken en gevolgen kunnen benoemen. Bij anderen zou ik een ‘educated guess’ kunnen doen. Ik verwacht tussen die oorzaken en gevolgen weer verbindingslijntjes te kunnen zetten, maar er zullen ook wel hele typische oorzaken en gevolgen enkel op mijzelf van toepassing zijn. Zoals er ook bij anderen hele expliciete oorzaken en gevolgen alleen voor hen van toepassing zullen zijn. Denk ik, maar ik kan daar nu even geen voorbeeld van geven. Dat is dan weer het nadeel van in je hoofd mindmappen.

Onbehagen. Ja of nee. De vraag dringt zich bij me op of het gevoel van onbehagen altijd aanwezig is, al dan niet op de voorgrond of sluimerend. Ja en nee, beken ik voor mezelf. Als je dus vanaf ‘ja’ verder zou rubriceren, dan kun je daar weer verder met ‘mezelf’ en ‘anderen’. En vrij snel zijn ‘oorzaak’ en ‘gevolg’ weer terug. Kortom, het onbehagen is er wel, maar ik kan het nog even niet ‘aanpakken’. Zoals je een plastic roerstaafje op een stenen ondergrond niet zomaar op kunt rapen. Op tapijt gaat dat al beter, maar dan moet je wel op de juiste plaats drukken. Aan het begin of aan het eind van het staafje, want dan komt het aan een kant los en kun je het aan de andere kant aanpakken.

Verhip. Misschien ligt hier ook wel de oplossing van mijn mindmap-dilemma over onbehagen. Ik moet het helemaal niet van alle kanten willen benaderen. Of eigenlijk niet tegelijk van alle kanten willen aanpakken. Eerst maar eens gewoon ‘op één kant van mezelf drukken’. Dan komt de andere kant vanzelf omhoog en kan ik mezelf daar aanpakken. Ik ga aan de slag. Van één ding genieten en het onbehagen even onbehagen laten. Dat komt later wel. Drukken we dan weer ergens anders. Komt goed. Beste wensen voor 2012 allemaal.

En nou moet het er dan maar gewoon van komen. Het is kwart voor twaalf. Ik heb de zaterdagkranten uitgelezen. Voor inspirerende onderwerpen, terwijl die er eigenlijk afgelopen weken en dagen al volop waren. Steve Jobs met zijn credo ‘Stay hungry, stay foolish’. Woorden uit zijn Stanford-speech die ik afgelopen woensdag, in de middagpauze, thuis op mijn iPhone via YouTube heb gezien en beluisterd. Indrukwekkende woorden, als conclusie op drie richtinggevende gebeurtenissen uit zijn leven. Mocht je de speech nog niet bekeken hebben, dan is het een aanrader. Mag ook gewoon op een Windows-computer, trouwens…

Woensdag dus al geïnspireerd geraakt. Door de woorden van een man die ze zelf na woensdag nooit meer in levende lijve zal uitspreken. President Obama herdacht Jobs als een van de eersten. Jobs maakte de informatie-revolutie niet alleen toegankelijk, maar ook nog intuïtief en leuk, aldus de president. Niet geheel onbedoeld denk ik, vertolkte de president, of één van zijn tekstschrijvers, daarmee het ‘stay hungry, stay foolish’-gevoel uit de Stanford speech van Steve Jobs. ‘Jobs was moedig genoeg om anders te denken, onverschrokken genoeg om te geloven dat hij de wereld kon veranderen en getalenteerd genoeg om dat ook te doen’. Als de president van America dat van je vertelt, wanneer je net dood bent, dan kunnen heel veel mensen daar nog iets aan hebben. Dus nog een keer en dan internationaal: ‘Brave enough to think differently, bold enough to believe he could change the world, and talented enough to do it’…

Het inspireert enorm. Kernachtige uitspraken die je iets meegeven. Die je even stil laten zijn van besef en van herkenning. Waar je ook best even op mag kauwen, om de ware impact ervan te doorgronden voor jezelf. Een week eerder overkwam me dat. ‘Fun, fight and focus’ waren de kernwoorden in de verhalen van twee vrienden. De een, ploegleider van de Rabobank Wielerploeg en de ander Echte warme bakker in Horst. Ze zaten naast elkaar op barkrukken en ik mocht hen wat vragen stellen. Frans Maassen en Marc Derix. Fun, fight en focus waren door hen beiden op geheel eigen wijze vertaald. Plezier houden, er voor gaan en gericht blijven op wat je wil bereiken. Met doorzettingsvermogen, gedrevenheid en passie. En of je dan een wereldkampioen in Engeland aflevert, of een prijswinnend broodje bakt, maakt vervolgens totaal niks uit.
Zó mooi.

Weer een andere situatie en nog langer geleden. Mijn afsluitend jaar van de logopedie-opleiding in Eindhoven. Het jaar van de verplichte scriptie terwijl ik daar maar steeds geen goed onderzoeksonderwerp voor kon vinden. Alsmaar knaagde het gevoel dat ik de kern van wat ik wilde beschrijven niet kon bereiken. Ondertussen was ik onderzoeksmatig al wel bezig met het filmen van de interactie van spelende peuters. Sommige met taalproblemen, andere niet. Ik voelde dat het materiaal dat ik zo verzamelde de kern bevatte van wat er in mijn scriptie moest komen. Pas na een gesprek met mijn scriptiebegeleidster van destijds, Dieneke Gärtner-Grijpma (hoe zou het met haar zijn…), zag ik die kern in één keer heel scherp.

Er was al fun, bijvoorbeeld bij het opnemen van een pianospelende peuter. Het manneke speelde zichzelf even letterlijk van deze wereld omdat hij zó in zijn muzikale spel opging dat hij mij en mijn videocamera totaal niet meer zag staan. Het ventje deed me het ‘gevecht’ met mijn scriptie even helemaal vergeten. En na het gesprek met mijn begeleidster was er plotseling de focus. In een keer was het plezier waarmee peuters speelden en leerden ook mijn plezier en leerproces in het maken van een videofilm. Mijn leerproces om tot een scriptie te komen bleek zo vergelijkbaar met en ook net zo afhankelijk van dezelfde basisvoorwaarden als het leerproces van peuters. De faciliteiten en ervaringen die ik een periodelang had om mijn doel te bereiken waren zo uitwisselbaar met de mogelijkheden en belevenissen van peuters. Figuurlijk sowieso maar zelfs soms letterlijk,  in de praktijksituatie van wat we destijds het ‘Peuterpracticum’ noemden.
Hoe? De kern lag in het plezier en de speelse aandacht voor de praktijk. De kracht van het dagelijkse doen lag in de nieuwsgierigheid en in de ervaringen zelf. Zoals een kind dat niet anders kan dan spelenderwijs ‘onderzoeken’ en leren, zo kon ik mijn verhaal in een keer vorm geven. Mijn scriptie kreeg een inhoud die paste bij het gebruik. Door samenspel. Van vorm, inhoud en gebruik. Door dat samen te doen. ‘Joint action, joint attention’ oftewel gezamenlijke actie en gezamenlijke aandacht. Ook zo’n oneliner die me sindsdien niet meer heeft losgelaten. Jerome Bruner sprak die uit, als elementaire samenvatting van zijn leer- en ontwikkelingstheorie. Zó herkenbaar waar.

Tot zover de geschiedenis. Mijn geschiedenis. Terug naar de dag van vandaag. Naar het moment van nu. En de ogen richten naar de toekomst. Geïnspireerd blijven door anderen. Gretig blijven naar kennis. Stay hungry. Plezier houden in wat je doet en, gek genoeg, genieten van je ervaringen. Stay foolish. Weten dat niet altijd alles zonder slag of stoot zal verlopen en dan toch je koers proberen vast te houden. Met plezier.  Fun, fight and focus. Samen met anderen. Joint action. Joint attention.

Dan kan de regen van vanochtend nog zo indrukwekkend de herfst onderstrepen, ondertussen laat de zon heel even zien dat die herfst niet méér is dan een onduidelijke voorbode van de lente. Heerlijk. Het is kwart voor twee.

Een jaar lang ‘Wört’. Woorden. Met een aantal schrijvers van het Kwartaalcafé hebben we wekelijks wat zendtijd van de lokale omroep Reindonk mogen vullen met onze bijdragen. Steevast worden we in de radiorubriek ‘Wört’ dan aangekondigd als ‘woordkunstenaars, die taalbedenksels, gedichten, verhalen en columns live ten gehore brengen.’ Zelf kies ik vaak voor de column, waarbij ik probeer de actualiteit een eigen woordelijke draai te geven. Meestal komt dat neer op iets dat ik recentelijk heb meegemaakt of gelezen heb. Soms baseer ik mijn vertelling op een gedachte in mijn hoofd. Onderwerpen te over dus. Meestal.

Maar zo nu en dan staakt de creativiteit. Zeker wanneer er een veelheid aan onderwerpen is en er alleen al vanwege die hoeveelheid moeilijk te kiezen valt. Ik doe maar een greep: Plaatselijk, in de Schaakse bossen in Meterik, hebben we bijvoorbeeld het Western Weekend van Davy Crockett. Ook de Harmoniefeesten van de koninklijke harmonie zijn dit weekend. Of neem ik de hoosbui van afgelopen donderdag, waardoor onze pastoor-deken tijdens het leiden van een kerkdienst blijkbaar natte voeten kreeg. Of iets verder kijkend, naar onze zuiderburen: Diezelfde hoosbui, maar dan een paar treden erger, die in twintig minuten tijd van het Pukkelpopfeest een drama maakte. Daarmee in contrast het popfestival Lowlands, waar 60.000 muziek- en cultuurliefhebbers vandaag in een heerlijk zonnetje genieten. Of moet de column gaan over Spanje, waar onze Paus voor 50 miljoen euro aanwezig is bij de wereldjongerendag. 50 miljoen voor één man, terwijl een week eerder een heel land bleef steken bij 6 miljoen voor een hongerend Afrika. Welk onderwerp neem je dan?

Vertellen over als cowboys en indianen verkleedde volwassenen in een bos, die elkaar een heel weekend lang spelenderwijs beduelleren? Of  schrijven over het zoveelste jaar Harmoniefeesten, waar het gisteren voor de netzoveelste keer markt was, vandaag voor de tigste keer open podium en morgen voor de tigtigstekeer kindermarkt? Of worden het de natte voeten van onze deken? Voor de handliggende associaties dringen zich op: hemelwater, wijwater en het relatieve van wateroverlast. Dat besef je pas goed als je aan de jarenlange droogte in Afrika denkt. Dat misselijkmakende verschil tussen de hoorn des overvloeds en De Hoorn van Afrika brengt me toch weer bij het onderwerp hongerend Afrika, en de 16 miljoen – 6 miljoen verhouding.

Voor 50 miljoen euro spreekt één man wel gigantisch veel jongeren toe, probeer ik voor mezelf een rechtvaardiging te bedenken. In 2008 in Duitsland waren dat er een half miljoen en een paar jaar daarvoor in Polen zelfs anderhalf miljoen. Wereldjongeren hebben we het dan over, die elkaar ontmoeten en naar de Paus komen luisteren. Daar moet de wereld toch een keer de vruchten van gaan plukken, zou je denken, van die wereldjongeren, die volgens het spreekwoord toch de toekomst hebben.

In de Hoorn van Afrika worden zo’n 10 miljoen mensen –ook en misschien wel voorál jongeren- acuut bedreigd door de honger. Ik denk dat de Paus daar wel wat over gaat zeggen in Madrid. En anders onze Deken wel, want de wateroverlast viel eigenlijk wel heel erg mee, stond in de plaatselijke krant. Wat zou een consumptiemuntje kosten, tijdens de Harmoniefeesten dit jaar? En heeft er al iemand van het Davy Crockett-bestuur, bij wijze van jubileumjaar, nagedacht over de mogelijkheid om het WildWest-weekend een keer op de stuivende woestijngronden van Ethiopië te organiseren? Ik denk dat de de tipi- en tentenbouwers hun vingers zouden aflikken bij zoveel waarheidsgetrouwe re-enactment mogelijkheden.

Tegen de Somalisch-Ethiopische woestijn steekt de Zandberg in de Schaak toch wel heel magertjes af. Maar goed, op de Schaak is waterleiding, dat dan weer wel. Die ligt er in Ethiopië namelijk lang niet overal. En dan wordt een heel weekend duelleren toch wel lastig. Zonder water. Een paar jaar zonder water is helemaal niet te doen. Hoewel op elkaar schieten zelfs dan blijkt te kunnen, alleen noemen ze het geen re-enactment, maar gewoon burgeroorlog.  Goed, alleen al vanwege de dróógte zou je daar toch soms wel een hoosbui willen. Dáár hè, niet hier. Want hier kan dat vreselijk uitpakken. Bij Pukkelpop bijvoorbeeld. Verschrikkelijk wanneer de schuldigen voor de slachtoffers van het slechte weer meteen na de ramp gezocht worden bij de organisatie van het festival. Niet doen, mensen. Er is geen sprake van schuld. Het heeft gewoon ontzettend hard geregend, gewaaid en geonweert. In Hasselt. Niet in Horst. Daar liep alleen de crypte van de kerk een beetje onder water.

Als je dat verschil niet begrijpt en toch in termen van schuld meent te moeten spreken, dan zij dat zo. Dan wens ik je een prettige wedstrijd. Cowboys tegen de indianen. Weet iemand trouwens of ik morgen ook een kind kan kopen op de kindermarkt? In Ethiopie kan dat volgens mij namelijk wel. Zou je dat dan ook een wereldjongere mogen noemen? En als er heel lang geen hemelwater op uitgedroogde weilanden in Ethiopië valt, is er dan sprake van een tekort aan wijwater? Als dat zo is, wil ik bij deze de Paus vragen om te bidden voor 50 miljoen liter, maar dan op de goede plaats.