Komende zaterdag, 7 september, rijd ik naar Brunssum om als ‘luisterend schrijver’ kennis te maken met een gezin dat gedupeerd is door de toeslagenaffaire. Ik ga horen wat hen overkomen is en samen met hen hun verhaal optekenen voor de stichting Gelijk(waardig) Herstel. De stichting waarvan prinses Laurentien onlangs aftrad als voorzitter en waarover op dit moment zich weer heel veel mensen druk maken in de media. Daarover zo meer.
Waarom ik meedoe als ‘luisterend schrijver’? Aan de ene kant omdat ik benieuwd ben naar de consequenties van (te) star overheidsbeleid en het krampachtig toepassen van regels. En aan de andere kant omdat het voelt als een juiste stap om zelf iets te kunnen bijdragen aan een verbetering van de ontstane situatie. Op de eerste plaats hopelijk een verbetering op gezinsniveau, maar in bredere zin ook een aanzet tot een ‘oplossing’ voor wat ondertussen toch wel een maatschappelijk probleem is: het afnemende vertrouwen, het groeiende wantrouwen en de daaruit voortvloeiende polarisatie in de samenleving.
Toen in de media de eerste berichten verschenen over de toeslagenaffaire, stond ik zelf min of meer aan de zijlijn. Ik las over de ellende en de willekeur die gezinnen trof. Over de vooroordelen die ten grondslag lagen aan de maatregelen en boetes die door ambtenaren werden opgelegd. Ik las het en kon me er nauwelijks een voorstelling van maken. Toen nog zelf communicatieadviseur bij een gemeente, en dus ook ambtenaar, voelde ik soms zelfs plaatsvervangende schaamte. Maar ik wist er voor mijn gevoel te weinig van om er echt over te oordelen.
Nu is er in de media opnieuw volop aandacht voor de stichting en met name voor het vermeende ‘grensoverschrijdende gedrag’ van prinses Laurentien. Aangezwengeld door -blijkbaar anonieme- beschuldigingen, afkomstig van ambtenaren, over de manier waarop Laurentien hen bejegend zou hebben. Weer lees ik de berichten daarover en de reacties daarop. In het beste geval elkaar nuancerende maar vaak ook corrigerende, en in de kern dus tegengestelde meningen. Ik proef op dat niveau dan hetzelfde ‘ik weet het en jij weet het niet’-sfeertje, waarvan ik me zomaar kan voorstellen dat het ook aan de wieg stond van de toeslagenaffaire.
Ondertussen is volgens mij wel duidelijk geworden dat er destijds fouten zijn gemaakt, die moeten worden rechtgezet. De hersteloperatie die de overheid in gang zette, ging vervolgens met eenzelfde regeldrift gepaard, die destijds juist onderdeel werd van het probleem. Albert Einstein schijnt ooit te hebben gezegd: “We kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.” Dat heeft de overheid ook erkend en daarom heeft ze de werkwijze van ‘Gelijk(waardig) Herstel uiteindelijk toch nog omarmd.
Helaas stopt daarmee niet alle berichtgeving via de pers en social media. Het zij zo. Holland op z’n smalst. Maar hoe mooi zou het zijn als al die journalisten en toetsenborddeskundigen hun schrijfkwaliteiten niet op elkaar zouden botvieren maar ze in plaats daarvan zouden inzetten als ‘luisterend schrijver’? Van één van hen weet ik zeker dat hij dat al gedaan heeft. Via hem (dankjewel Twan) werd ik geattendeerd op de zoektocht naar ‘luisterend schrijvers’.
Op de website www.gelijkwaardigherstel.nl las ik er vervolgens meer over. En na wat voorbereidende tussenstappen is het komende zaterdag dus zover. Ik weet nog steeds veel te weinig over de ins en outs en wil me daarom ook niet mengen in de openbare discussie over goed of fout. Maar ik weet dat ik goed ben in het optekenen van een verhaal over hoe fout dingen kunnen gaan. Hopelijk gaat dat verhaal hen helpen.. dus Brunssum, tot zaterdag!
Geert van den Munckhof 